Geniusz organizacyjny starożytnych Rzymian i ich zamiłowanie do
luksusu przyczyniły się do wspaniałego rozwoju łaźni. Prawdę mówiąc, najnowocześniejsze i najlepsze
kluby sportowe nie mogą zaoferować nam dziś nic lepszego. Rzymianie stworzyli system doprowadzania
do łaźni gorącej, ciepłej i zimnej wody, która ogrzewana była przez paleniska umieszczone pod
kamienną posadzką budynku. Ponadto przez otwory umieszczone w ścianach dopływało do pomieszczeń
gorące powietrze, tworząc warunki takie, jak dzisiejszych saunach. Niepoprawni sybaryci
przestrzegali jednak ściśle określonego porządku korzystania z łaźni. Najpierw nacierali ciała
gorącym olejem, a następnie odbywali serię intensywnych ćwiczeń, po których zakończeniu udawali się
do łaźni suchej lub parowej. Tam gorące powietrze lub para znakomicie oczyszczały skórę z oleju i
potu.
Gdziekolwiek dotarli, w Afryce czy Europie, wszędzie zostawiali w
spadku budynki łaźni. U starożytnych Rzymian istniało coś, co można by określić jako "zmysł
przyjemności". Współcześni zaś dopiero niedawno opisali fizjologiczne mechanizmy miłych doznań,
których Rzymianie doświadczali już tysiące lat temu. Wszystko wskazuje na to, że pod wpływem
wysokiej temperatury przysadka mózgowa wydziela endorfinę - hormon, który wywołuje uczucie
przyjemności. Ciepło zatem działa uspokajająco i kojąco, łagodząc różnorakie
dolegliwości.
Mechanizmy fizjologiczne
Dziś
z sauny i łaźni parowej korzystamy w celu odprężenia się po treningu lub też złagodzenia jakichś
dolegliwości i bólu. Musimy jednak pamiętać, że sauna i łaźnia parowa to nie to samo. Każda z nich
tworzy inne warunki i odmiennie oddziałuje na fizjologię człowieka. Zanim dokonamy wyboru,
powinniśmy zastanowić się, jakie są nasze potrzeby. Wysoka temperatura sauny wywiera inny wpływ na
nasz organizm niż para wodna. Trzeba zatem kierować się określonymi
wskazaniami.
W saunie powietrze ogrzewane jest przez gorące,
równomiernie rozmieszczone kamienie. Ściany pomieszczenia wykonane są z drewna, toteż wnętrze
pozostaje relatywnie chłodniejsze.
W łaźni parowej ciepło przenoszone jest przez parę wodną.
Dlatego też wnętrze wydaje się nam gorętsze, mimo iż w istocie jest tam chłodniej. W łaźni parowej
temperatura wynosi około 50°C, a w saunie około 80°C.
Gorące i suche
powietrze tej ostatniej nie tylko powoduje obfite pocenie się, ale powoduje szybsze parowanie
wydzielanej wraz z potem wody, co działa chłodząco. Przesycona wilgocią atmosfera łaźni parowej nie
wchłania tak łatwo potu, toteż jest nam goręcej, mimo iż temperatura jest
niższa.
Powstaje wobec tego pytanie, czy zależy nam na rozgrzaniu
wewnątrz organizmu, czy też na wywołaniu pocenia się?
Wskazania mogą być różnorodne. Pod wpływem
ciepła - z jakiegokolwiek źródła - naczynia krwionośne rozszerzają się i ułatwiają dostęp krwi do
powierzchni ciała. Pobudza to miliony rozmieszczonych na skórze gruczołów potowych, które wodę
obecną we krwi wydzielają na zewnątrz.
Spadek wagi
ciała
Zarówno sauna, jak i łaźnia parowa działają
odprężająco i relaksująco, zwłaszcza po wysiłku fizycznym. Którą z nich należy wybierać, aby stracić
na wadze?
Odchudzający najczęściej stosują łaźnię w błędnym przekonaniu, że jest tam goręcej.
Tymczasem oddziaływanie pary powoduje spalanie tylko niewielkiej liczby kalorii, a spadek wagi ciała
oznacza przede wszystkim wyparowanie pewnej ilości wody.
Tymczasem w
saunie organizm nasz zmuszony jest do zwiększonego wydatkowania energii. Serce pracuje intensywniej,
aby przepompować duże ilości krwi do mieszczących się pod skórą naczyń włosowatych. Źródłem
niezbędnej w owym procesie energii jest przemiana tłuszczów i węglowodanów na kalorie. Pamiętajmy,
że serce zbudowane jest z tkanki mięśniowej, podobnie jak np. bicepsy. Intensywnie pracujące
gruczoły potowe także zużywają energię. Przeprowadzone badania wykazują, że podczas pobytu w saunie
spalamy około 300 kcal, czyli tyle samo, ile potrzeba nam na przebiegnięcie 3-4 km lub lekki,
trwający 1 godz. trening z obciążeniem.
Przebywając 20 min. w saunie, tracimy blisko 1 l wody.
Jeśli owego ubytku w porę nie uzupełnimy, narażamy się na poważne zakłócenia normalnego
funkcjonowania serca, zmęczenia i nudności. Pamiętajmy, że wypijanie większych ilości soku lub wody
przed i po korzystaniu z sauny jest po prostu koniecznością. Jakiekolwiek próby uzyskania spadku
wagi poprzez pozbawienie organizmu niezbędnego nawodnienia, mogą zakończyć się w
szpitalu.
W Finlandii, gdzie korzystanie z sauny jest niezmiernie
popularne, zdarzają się osoby, które znoszą temperaturę sięgającą powyżej 100°C. Nie wolno jednak
podejmować takich eksperymentów ludziom niedoświadczonym. Finowie stosują także naprzemiennie gorącą
saunę i chłodny prysznic. Uznają, że wzmacnia to serce, gdyż przy każdej zmianie temperatury o 60%
zwiększa się rytm jego pracy. Intensywniej także spalane są kalorie.
Korzystając z sauny musimy jednak pamiętać o wzbogaceniu naszego jadłospisu i w większych ilościach
spożywać różnorodne jarzyny, przede wszystkim liściaste. Chodzi o to, aby uzupełnić w organizmie
zawartość soli mineralnych, mikroelementów oraz żelaza, cynku, miedzi i magnezu, które wydzielane są
z potem.
Sauna ma jeszcze jedną przewagę nad łaźnią parową. Ułatwia ona
usunięcie z organizmu substancji toksycznych, które wchłaniamy ze środowiska naturalnego. Większość
x nich zbiera się w nerkach, ale "wypocenie się" pomaga zmniejszyć ilość zgromadzonych w naszym
ciele rtęci, ołowiu i niklu. Nie zapominajmy, że intensywny trening również powoduje zwiększone
wydzielanie potu. Korzystanie z sauny po ćwiczeniach może powodować nadmierne odwodnienie, jeśli nie
uzupełnimy w porę ilości wody.
Ciepło nie dla
wszystkich
Osoby ze schorzeniami serca, a zwłaszcza
zagrożone zawałem mięśnia sercowego, nie mogą korzystać z sauny i łaźni parowej. Gwałtowne
zwiększenie temperatury otoczenia może bowiem spowodować zawał. Osoby regularnie przyjmujące
jakiekolwiek leki, kobiety w ciąży, otyli, chorzy na nerki, cukrzycy i cierpiący na nadciśnienie
przed korzystaniem z sauny lub łaźni parowej powinni bezwzględnie zasięgnąć porady
lekarza.
Badania naukowe wykazują, że w wielu wypadkach wrodzone
deformacje czaszki u niemowląt spowodowane są korzystaniem z sauny przez matki we wczesnym okresie
ciąży (21-28 dni po poczęciu). Kobiety mogą jednak stosować omawianą formę relaksu bez obaw, jeśli
temperatura pomieszczenia łaźni nie przekracza 80°C, a czas trwania "kąpieli" nie jest dłuższy niż
15 min. Jedynie nadmiernie wysoka temperatura i długie w niej przebywanie jest niebezpieczne.
Ze
względu na to, iż korzystanie z sauny powoduje zwiększenie rytmu pracy serca, należy je traktować
jako uzupełnienie treningu. Nie może jednak zastępować ćwiczeń.
Gorąca kąpiel i
badania prowadzone przez klinikę Mayo
Korzystanie z sauny,
łaźni parowej, a także gorącej kąpieli w wannie nie jest niebezpieczne samo w sobie. Klinika Mayo
opublikowała ostatnio wyniki badań nad bezpieczeństwem, gorącej kąpieli w wannie. Specjalnie
opracowanym testom poddano pacjentów ze stwierdzoną chorobą naczyń wieńcowych. Połowa z nich
ćwiczyła przez 15 min na rowerze stacjonarnym, inni zażywali 15-minutowej gorącej kąpieli. Okazało
się, że kąpiel mniej obciąża serce. Częstotliwość jego uderzeń na minutę w momencie szczytowym
wynosiła 85 u kąpiących się i 112 u ćwiczących na rowerze. Zażywający gorącej kąpieli mieli także
niższe ciśnienie krwi.
Można zatem wyciągnąć wniosek, że kąpiele nie są
niebezpieczne dla osób ze schorzeniami sercowymi, pod warunkiem, że temperatura wody nie przekracza
40°C. Pamiętajmy jednak, że długotrwałe zanurzenie w gorącej wodzie powoduje rozszerzenie naczyń
krwionośnych, w wyniku czego następuje spadek ciśnienia krwi, grożący zawrotami głowy i uczuciem
osłabienia po wyjściu z wanny. Wypadki, jakie zdarzają się korzystającym z kąpieli, powodowane są
najczęściej użyciem alkoholu lub narkotyków lub też chorobami
serca.
SAUNA
Jak korzystać z sauny?
·
Temperatura w saunie powinna wynosić ok. 80°C. W niższej pot nie wydziela się.
· Przebywać w
saunie nie dłużej niż 15 minut.
· Należy zmyć kosmetyki. Zatykają pory.
· Po wyjściu z sauny
należy wziąć prysznic i starannie się wytrzeć, aby oczyścić skórę z różnorodnych substancji (soli,
kwasów i pierwiastków metalicznych).
· Przed i po korzystaniu z sauny należy wypić większą ilość
wody lub soku.
Jak korzystać z łaźni?
· Temperatura w łaźni parowej
powinna wynosić około 50°C
· Czas przebywania dla nowicjuszy - 6 min, a dla doświadczonych - 15
min.
· Temperatura w łaźni parowej podwyższa się bardziej niż w saunie, dlatego niezbędne jest
opłukiwanie się chłodną wodą co kilka minut podczas "seansu" i przed ubraniem się.
· W łaźni
siadamy na ręczniku.
Uwagi ogólne
· Do sauny lub łaźni wchodzimy co
najmniej 1 godz. po jedzeniu.
· Zdejmujemy biżuterię. Bardzo się rozgrzewa.
· Po zakończonym
"seansie" nawilżamy skórę kremem.
· Przed korzystaniem z sauny lub łaźni osoby po pięćdziesiątce
powinny zasięgnąć opinii lekarza.
· Kobiety w ciąży mogą przebywać w saunie, jeśli nie ma
przeciwwskazań lekarskich, zawsze jednak powinny pamiętać, że nie wolno przekraczać dozwolonego
czasu i temperatury.
Armand Tanny
Lady Fitness Listopad
'95
powrót